در قراردادهای بینالمللی خرید و فروش کالا، یکی از مهمترین موضوعات، مشخص بودن مسئولیت هر یک از طرفین است. اینکه چه کسی هزینه حمل را پرداخت میکند، چه کسی بیمه را تهیه میکند، ریسک خسارت از چه زمانی منتقل میشود و مسئول انجام تشریفات گمرکی چه کسی است، همگی با استفاده از اینکوترمز (Incoterms 2020) مشخص میشوند.
اگر قصد صادرات یا واردات کالا بین ایران و ترکیه را دارید، آشنایی با اینکوترمز یکی از مهمترین پیشنیازهای انجام یک معامله موفق است.
اینکوترمز چیست؟
Incoterms مجموعهای از قواعد بینالمللی است که برای تفسیر شرایط تحویل کالا در قراردادهای تجاری استفاده میشود.
این قواعد مشخص میکنند:
- مسئول حمل کالا چه کسی است.
- هزینههای حمل را چه کسی پرداخت میکند.
- مسئول بیمه کالا چه کسی است.
- ریسک خسارت در چه مرحلهای منتقل میشود.
- مسئول انجام تشریفات صادرات و واردات چه کسی است.
اینکوترمز درباره انتقال مالکیت کالا یا نحوه پرداخت وجه معامله تصمیمگیری نمیکند؛ بلکه فقط مسئولیتهای حمل و تحویل را مشخص میکند.
چرا اینکوترمز اهمیت دارد؟
اگر شرایط حمل بهطور شفاف مشخص نشود، ممکن است اختلافاتی مانند موارد زیر به وجود آید:
- اختلاف درباره پرداخت کرایه حمل
- اختلاف درباره بیمه
- اختلاف درباره خسارت کالا
- تأخیر در ترخیص
- افزایش هزینههای غیرمنتظره
استفاده از اینکوترمز، احتمال بروز چنین اختلافاتی را کاهش میدهد.
رایجترین اینکوترمزها در تجارت ایران و ترکیه
EXW (Ex Works)
در این روش، فروشنده کالا را در محل خود تحویل میدهد.
از آن لحظه به بعد، تقریباً تمام مسئولیتها و هزینهها بر عهده خریدار است.
این روش معمولاً زمانی استفاده میشود که خریدار تجربه کافی در مدیریت حمل بینالمللی داشته باشد.
FCA (Free Carrier)
فروشنده کالا را پس از انجام تشریفات صادرات، به حملکننده معرفیشده توسط خریدار تحویل میدهد.
این روش در حمل زمینی بین ایران و ترکیه بسیار رایج است.
CPT (Carriage Paid To)
فروشنده هزینه حمل تا مقصد توافقشده را پرداخت میکند، اما ریسک کالا پس از تحویل به حملکننده منتقل میشود.
CIP (Carriage and Insurance Paid To)
مشابه CPT است، با این تفاوت که فروشنده علاوه بر حمل، بیمه کالا را نیز تهیه میکند.
DAP (Delivered At Place)
فروشنده کالا را تا محل توافقشده در کشور مقصد حمل میکند.
اما انجام تشریفات واردات و پرداخت حقوق گمرکی معمولاً بر عهده خریدار است.
در تجارت ایران و ترکیه، این شرط بسیار پرکاربرد است.
DDP (Delivered Duty Paid)
بیشترین مسئولیت بر عهده فروشنده است.
فروشنده کالا را پس از انجام تشریفات صادرات و واردات و پرداخت هزینههای مربوط، در محل تعیینشده به خریدار تحویل میدهد.
اجرای این شرط تنها زمانی مناسب است که فروشنده با قوانین کشور مقصد آشنایی کامل داشته باشد.
کدام اینکوترمز برای تجارت با ترکیه مناسبتر است؟
پاسخ به این سؤال به شرایط معامله بستگی دارد.
به طور کلی:
- EXW برای خریداران حرفهای مناسبتر است.
- FCA برای حمل زمینی بین ایران و ترکیه بسیار رایج است.
- DAP زمانی مناسب است که فروشنده مسئول رساندن کالا تا مقصد باشد.
- DDP زمانی استفاده میشود که فروشنده بتواند تشریفات واردات را نیز مدیریت کند.
انتخاب نهایی باید بر اساس نوع کالا، تجربه طرفین و توافق تجاری انجام شود.
اشتباهات رایج در استفاده از اینکوترمز
برخی از خطاهای متداول عبارتاند از:
- انتخاب شرط نامناسب برای روش حمل
- مشخص نکردن محل دقیق تحویل
- تصور اینکه اینکوترمز مالکیت کالا را تعیین میکند.
- بیتوجهی به مسئولیت بیمه
- استفاده از اصطلاحات قدیمی در قراردادهای جدید
نقش اینکوترمز در ترخیص کالا
اگرچه اینکوترمز قوانین گمرکی را تغییر نمیدهد، اما مشخص میکند که چه کسی مسئول:
- انجام تشریفات صادرات
- هماهنگی حمل
- پرداخت برخی هزینههای حمل
- تهیه اسناد مرتبط
است.
به همین دلیل، انتخاب صحیح آن میتواند از بروز اختلاف میان خریدار و فروشنده جلوگیری کند.
توصیههایی برای تجار ایرانی
اگر با شرکتهای ترکیهای همکاری میکنید:
- قبل از امضای قرارداد، درباره اینکوترمز توافق کنید.
- محل دقیق تحویل کالا را در قرارداد ذکر کنید.
- مسئولیت بیمه را بهصورت شفاف مشخص کنید.
- شرایط حمل را متناسب با نوع کالا انتخاب کنید.
- در صورت تردید، از مشاوران حملونقل بینالمللی یا گمرکی راهنمایی بگیرید.
جمعبندی
اینکوترمز 2020 زبان مشترک تجارت بینالمللی است و نقش مهمی در تعیین مسئولیتها، هزینهها و ریسکهای حمل کالا دارد. انتخاب صحیح شرط تحویل، میتواند از بسیاری از اختلافات حقوقی و تجاری جلوگیری کرده و فرآیند صادرات و واردات میان ایران و ترکیه را شفافتر و کارآمدتر کند. برای هر معامله بینالمللی، آشنایی با اینکوترمز و انتخاب مناسبترین شرط بر اساس نوع کالا، روش حمل و توافق طرفین، یکی از مهمترین عوامل موفقیت محسوب میشود.