بسیاری از افرادی که برای نخستین بار وارد حوزه تجارت بینالمللی میشوند، تصور میکنند گمرک، شرکت گمرکمشتری و شرکت حملونقل یا فورواردر (Freight Forwarder) یک وظیفه مشترک دارند. در حالی که هر یک از این بخشها نقش متفاوتی در فرآیند واردات و صادرات ایفا میکنند.
شناخت تفاوت این سه بخش، به تجار ایرانی کمک میکند تا مسئولیت هر مجموعه را بهدرستی درک کرده و فرآیند تجارت با ترکیه را بهتر مدیریت کنند.
گمرک چیست؟
گمرک یک نهاد دولتی است که مسئول اجرای قوانین مربوط به واردات، صادرات و ترانزیت کالا است.
از مهمترین وظایف گمرک میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کنترل ورود و خروج کالا
- دریافت حقوق و عوارض گمرکی
- بررسی اظهارنامهها
- اجرای مقررات تجارت خارجی
- مبارزه با قاچاق کالا
- حفاظت از امنیت اقتصادی کشور
بنابراین، گمرک یک سازمان حاکمیتی است و خدمات تجاری ارائه نمیدهد.
شرکت گمرکمشتری چیست؟
شرکت گمرکمشتری (Customs Brokerage Company) یک شرکت خصوصی دارای مجوز است که به نمایندگی از واردکنندگان و صادرکنندگان، امور گمرکی آنها را انجام میدهد.
این شرکتها معمولاً خدمات زیر را ارائه میکنند:
- ثبت اظهارنامه گمرکی
- تعیین کد GTIP
- بررسی اسناد تجاری
- پیگیری فرآیند ترخیص
- هماهنگی با گمرک
- مشاوره در زمینه مقررات گمرکی
به بیان ساده، گمرکمشتری رابط میان صاحب کالا و گمرک است.
فورواردر (Freight Forwarder) چیست؟
فورواردر یا شرکت حملونقل بینالمللی مسئول برنامهریزی و هماهنگی حمل کالا است.
خدمات این شرکتها معمولاً شامل موارد زیر است:
- انتخاب مسیر حمل
- رزرو کشتی، هواپیما یا کامیون
- هماهنگی حمل زمینی، دریایی یا هوایی
- صدور برخی اسناد حمل
- پیگیری وضعیت محموله
- هماهنگی با شرکتهای حمل در کشورهای مختلف
فورواردر معمولاً کالا را حمل نمیکند، بلکه حمل آن را مدیریت و هماهنگ میکند.
آیا یک شرکت میتواند هر دو خدمت را ارائه دهد؟
بله.
برخی شرکتهای بزرگ در ترکیه علاوه بر خدمات گمرکمشتری، خدمات لجستیکی و حملونقل بینالمللی نیز ارائه میدهند.
با این حال، از نظر قانونی و عملیاتی، فعالیت گمرکی و فعالیت حملونقل دو حوزه متفاوت هستند و هر کدام مقررات خاص خود را دارند.
نقش هر کدام در یک مثال
فرض کنید یک شرکت ایرانی قصد صادرات ماشینآلات به ترکیه را دارد.
در این حالت:
- فورواردر حمل کالا از ایران تا مقصد را برنامهریزی میکند.
- شرکت گمرکمشتری اظهارنامه و تشریفات گمرکی را انجام میدهد.
- گمرک ترکیه اسناد را بررسی کرده و در صورت رعایت مقررات، مجوز ترخیص کالا را صادر میکند.
هر یک از این سه بخش، مسئولیت متفاوتی دارند.
آیا گمرک کالا را حمل میکند؟
خیر.
یکی از رایجترین اشتباهات این است که تصور شود گمرک مسئول حمل کالا است.
گمرک هیچ نقشی در حمل کالا ندارد و فقط بر اجرای قوانین مربوط به ورود، خروج یا عبور کالا نظارت میکند.
آیا فورواردر میتواند کالا را ترخیص کند؟
در بسیاری از موارد، فورواردر برای انجام تشریفات گمرکی با یک شرکت گمرکمشتری همکاری میکند.
اگرچه برخی شرکتها هر دو خدمت را ارائه میدهند، اما انجام امور گمرکی باید مطابق مقررات و توسط افراد یا شرکتهای دارای مجوز انجام شود.
چگونه شرکت مناسب را انتخاب کنیم؟
هنگام انتخاب همکار تجاری، بهتر است:
- سابقه شرکت را بررسی کنید.
- از مجوزهای لازم اطمینان حاصل کنید.
- تجربه شرکت در نوع کالای خود را ارزیابی کنید.
- درباره هزینهها و خدمات شفاف توافق کنید.
- توانایی شرکت در پاسخگویی و پیگیری پرونده را بررسی کنید.
همکاری با شرکتهای متخصص، احتمال بروز مشکلات را کاهش میدهد.
اشتباهات رایج تجار
برخی از اشتباهات متداول عبارتاند از:
- تصور اینکه فورواردر مسئول تمام امور گمرکی است.
- مراجعه مستقیم به گمرک بدون آشنایی با مقررات.
- انتخاب شرکت صرفاً بر اساس پایینترین قیمت.
- نادیده گرفتن تجربه شرکت در نوع کالای موردنظر.
- مشخص نکردن مسئولیت هر طرف در قرارداد.
جمعبندی
در تجارت با ترکیه، گمرک، شرکت گمرکمشتری و فورواردر هرکدام نقش متفاوتی در زنجیره واردات و صادرات دارند. گمرک مسئول اجرای قوانین و نظارت بر تجارت خارجی است، شرکت گمرکمشتری تشریفات گمرکی را به نمایندگی از صاحب کالا انجام میدهد و فورواردر مسئول برنامهریزی و هماهنگی حملونقل بینالمللی است. شناخت دقیق وظایف هر یک از این بخشها، به تجار ایرانی کمک میکند تا همکاری مؤثرتری با شرکای تجاری خود داشته باشند و فرآیند واردات و صادرات را با سرعت و اطمینان بیشتری مدیریت کنند.